Bir avluda oynayan herhangi bir çocuk grubunu izlediğinizde dikkat çekici bir şey görürsünüz: daha bir yetişkin gelmeden çok önce kuralları tartışmaya başlamışlardır. “O sayılmaz!” “Baştan başlaman lazım!” “Geçen sefer üç can demiştik!” Kurallar oyuna dışarıdan dayatılan bir şey değildir; oyuncuların adaleti ve güveni birlikte inşa etme yoludur. Bu derste kuralların gerçekte ne işe yaradığına ve geleneksel oyunların yazısız doğasının neden siz kolaylaştırıcılara özel bir sorumluluk yüklediğine bakacağız.

01Kurallar ne işe yarar

I-PLAY Eğitim Müfredatı, her oyunda kuralların üç temel işlevini tanımlar:

• Adalet yaratırlar. Herkes neye izin verilip neye verilmediğini bilir; böylece başarı, kuralları esnetmeye değil oynamaya bağlı olur.
• Oyun ile zarar arasındaki sınırı çizerler. Kurallar; çabanın, temasın ve rekabetin nerede eğlenceli olmaktan çıkıp tehlikeli olmaya başladığını belirler.
• Ortak beklentileri gösterirler. Kurallar açık olduğunda oyuncular rahatlayabilir ve birbirlerine güvenebilir, çünkü bundan sonra ne olacağını bilirler.

Kurallar belirsiz olduğunda ya da adaletsiz uygulandığında güven hızla sarsılır. Bazı oyuncular çabalamayı bırakır; diğerleri saldırganlaşır ya da geri çekilir. Çoğu zaman ilk bırakanlar, zaten kendini oraya en az ait hisseden katılımcılardır: dili tam anlamayan yeni gelen, bir uyarlamanın “izinli” olup olmadığından emin olmayan engelli genç, sporda iyi olmadığı söylenmiş kız çocuğu.

02Geleneksel oyunlarda kurallar: doğası gereği yazısız

Geleneksel oyunlarda kurallar nadiren yazılıdır, nadiren her yerde aynıdır ve nadiren sabittir. Sözlü olarak aktarılır ve yerel olarak üzerinde uzlaşılır. Aynı oyun bir köyde beş taşla, komşu köyde yedi taşla oynanabilir; La rana’daki atış çizgisi, kimin oynadığına göre daha yakın ya da daha uzak olabilir. Tarih boyunca oyunu adil ve güvenli tutan, topluluğun otoritesi olmuştur: daha büyük oyuncular, aileler, köy.

Bu yazısızlık, geleneksel oyunların hem cazibesi hem de zorluğudur. Cazibesi: kurallar oyunu “bozmadan” gruba göre uyarlanabilir. Zorluğu: bir oyunu yeni bir ortama – bir gençlik kulübüne, okul spor salonuna, halka açık bir parka – taşıdığınızda, bir zamanlar topluluğun üstlendiği rolü devralırsınız. Kuralların orada bulunan herkes için adil, anlaşılır ve güvenli olmasını sağlamak artık sizin sorumluluğunuzdadır.

03Kuralda ısrar etmek ve uyarlamak

Modül 2, mesleki muhakeme geliştirmekle ilgilidir: ne zaman kuralda ısrar edeceğinizi ve ne zaman uyarlayacağınızı bilmek. Müfredattan yararlı bir ilkeye göre bu karar asla keyfî değildir; her zaman ortamdaki her bireyin güvenliğine ve katılımına dayanır.

Uyarlamak, bir geleneği “sulandırmak” değildir. Geleneksel oyunlarda kurallar her zaman müzakere edildiği için, özenle yapılan bir uyarlama geleneği bozmaz, aksine sürdürür.

04Kurallar ve özgünlük

Bu modülün yol gösterici sorularından biri, bir oyunun özgünlüğü ile karşınızdaki grubun güvenlik ihtiyaçları arasında nasıl denge kurulacağıdır. Pratik bir yaklaşım, önce “miras versiyonunu” öğretmektir – oyunun geleneksel olarak nasıl oynandığını anlatarak ya da göstererek – ardından bugün hangi kuralları neden değiştirdiğinizi açıkça açıklamaktır. Bu, oyunun kökenine saygı gösterir ve katılımcıların uyarlamaların bir hata değil, bilinçli bir tercih olduğunu anlamalarına yardımcı olur.

05Temel kurallar: oyun kurallarından fazlası

Oyunun kendi kurallarının yanı sıra her I-PLAY oturumunun, insanların birbirine nasıl davranacağına dair temel kuralları vardır. Dijital Araç Seti, oturumun başında grupla iki ya da üç basit temel kural üzerinde anlaşmayı önerir; örneğin saygı, katılım ve baskı yok. Katılımcılar bu kuralların oluşturulmasına katkıda bulunduğunda onları sahiplenir ve uyma olasılıkları artar. Temel kurallar, ileride bir çatışma çıkarsa size tarafsız bir dayanak noktası da sağlar: “Birlikte neye karar vermiştik, hatırlıyor musunuz?”