Grupa nastolatków, którzy rzadko odkładają telefony, klęczy na ziemi i ze śmiechem próbuje pstryknięciem przesunąć pionek w kształcie ślimaka za linię. Młoda kobieta, która „nie uprawia sportu”, okazuje się najlepszą strateżką w grze polegającej na układaniu dachówek. Dziadek tłumaczy zasady nowo przybyłej rodzinie gestami i uśmiechem. Właśnie dla takich chwil istnieje I-PLAY. W tej ostatniej lekcji Modułu 1 przyjrzymy się trzem powodom, dla których gry dziedzictwa kulturowego są dziś ważne: włączeniu, zdrowiu i społeczności.

011. Włączenie: gry o niskim progu wejścia

Program szkolenia I-PLAY wychodzi od szczerej obserwacji: sport często wykluczał osoby, które mogłyby na nim najbardziej skorzystać. Grupy wymienione w profilu włączenia w programie – osoby z niepełnosprawnościami, osoby migranckie i uchodźcze, kobiety i dziewczęta, młodzież w trudnej sytuacji oraz inne osoby doświadczające dyskryminacji lub izolacji geograficznej – łączy wspólne doświadczenie: sport głównego nurtu nie był projektowany z myślą o nich.

Gry tradycyjne mają cechy, które obniżają próg uczestnictwa:

• Brak „bariery sprzętowej”: wykorzystują proste, lokalne przedmioty, takie jak kamienie, kolby kukurydzy, sznury, dachówki czy chusteczka.
• Bez członkostwa i wcześniejszego treningu: każdy może dołączyć, wszędzie.
• Elastyczne zasady: ponieważ zasady zawsze ustalano lokalnie, dostosowanie ich do konkretnej grupy jest częścią tradycji, a nie jej zdradą.
• Różnorodne umiejętności: niektóre gry bardziej niż na sile czy szybkości opierają się na precyzji, koncentracji lub strategii. Cyfrowy Zestaw Narzędzi zauważa na przykład, że Juego de la pesca i Carrera de caracoles wymagają sprawności manualnej i koncentracji, co sprawia, że włączanie przebiega bardziej naturalnie.

Gry są też silnym narzędziem międzykulturowym. Gdy zapraszasz osoby uczestniczące do podania podobnych gier z ich własnych tradycji, dynamika zmienia się z „uczenia się cudzej gry” w wymianę gier – kluczową zasadę podejścia I-PLAY.

022. Zdrowie: ruch, który nie przypomina treningu

Jak pokazała lekcja 1.3, wielu młodych ludzi nie osiąga zalecanego poziomu aktywności fizycznej, a dotyczy to szczególnie dziewcząt. Gry tradycyjne oferują ruch, który bardziej przypomina zabawę niż ćwiczenia. Aby ułatwić Ci planowanie, każda gra I-PLAY ma przypisany poziom HEPA (aktywność fizyczna wspierająca zdrowie) – Niska, Średnia lub Wysoka – dzięki czemu możesz dobrać intensywność odpowiednią dla swojej grupy i przestrzeni.

Korzyści wykraczają poza sferę fizyczną. Raport o stanie wiedzy wiąże aktywność fizyczną z lepszym samopoczuciem psychicznym, mniejszym stresem i lękiem oraz silniejszymi więziami społecznymi. Krótkie, towarzyskie gry bez presji mogą być łagodnym pierwszym krokiem dla młodych osób, które mają za sobą negatywne doświadczenia ze sportem.

033. Społeczność: wspólna pamięć i więzi międzypokoleniowe

Gry dziedzictwa kulturowego łączą pokolenia. Starsi członkowie społeczności często pamiętają wersje gier, których młodzi ludzie nigdy nie widzieli; poproszenie ich o podzielenie się tą wiedzą daje im docenianą rolę i tworzy naturalny kontakt międzypokoleniowy. Gry przyciągają też ludzi do przestrzeni publicznej – na place, do parków, na podwórka – gdzie przechodnie w każdym wieku od razu je rozumieją i mogą się przyłączyć.

Partnerzy I-PLAY widzieli to w praktyce. Podczas JOLASean 2026 w Errenterii (22–27 września 2026 r.) ABARKA zaprezentowała cztery hiszpańskie gry dzieciom i rodzinom oraz wzięła udział w okrągłym stole poświęconym zabawie włączającej. Festiwale we wszystkich trzech krajach będą przenosić gry do przestrzeni publicznej od października 2026 r. do kwietnia 2027 r.

04Od zamiaru do praktyki

Żadna z tych korzyści nie pojawia się automatycznie. Gra może włączać albo wykluczać – zależy to od sposobu jej prowadzenia. Nieprzemyślany dobór drużyn, niewyjaśniona zasada czy żart w rodzaju „grasz jak dziewczyna” mogą w kilka sekund zniweczyć dobre intencje. Dlatego dalsza część kursu przechodzi od pytania dlaczego do pytania jak: bezpieczne zasady i ocena ryzyka (M2), adaptacje włączające (M3), zaangażowanie społeczności (M4), praktyka i informacja zwrotna (M5) oraz narzędzia cyfrowe (M6).