Cztery hiszpańskie gry z biblioteki I-PLAY wywodzą się ze świątecznego i codziennego, pracowitego życia Kraju Basków i północnej Hiszpanii. Jedna z nich, Lokotxak, należy do herri kirolak – baskijskich sportów wiejskich zrodzonych w tradycyjnym gospodarstwie (baserri); trzy pozostałe to gry jarmarczne, karczemne i zabawkowe, które wciąż można zobaczyć podczas lokalnych świąt. ABARKA zaprezentowała wszystkie cztery dzieciom i rodzinom podczas JOLASean 2026 w Errenterii. Razem tworzą przydatne połączenie: jedną aktywną grę sztafetową i trzy gry zręcznościowe o niskiej intensywności, w których liczą się precyzja i koncentracja, a nie siła.
| Gra | Uczestnicy | Czas trwania | HEPA | Miejsce |
|---|---|---|---|---|
| Lokotxak | 4 lub więcej | 10–20 min | Średnia | W pomieszczeniu lub na zewnątrz |
| Carrera de caracoles | 2–4 (więcej przy dodatkowych ślimakach) | 10–20 min | Niska | W pomieszczeniu lub na zewnątrz |
| La rana | 2 lub więcej | 10–20 min | Niska | W pomieszczeniu lub na zewnątrz |
| Juego de la pesca | od 2 do liczby wędek | 10 min | Niska | W pomieszczeniu lub na zewnątrz |
01Lokotxak (Zbieranie kolb)
Pochodzenie i kontekst kulturowy: Tradycyjny baskijski sport łączący szybkość, zwinność i strategię, będący jedną z oficjalnie uznanych dyscyplin herri kirolak. Jego pochodzenie wiąże się ze zbiorem kukurydzy – codziennym zajęciem w baskijskich gospodarstwach, gdzie rolnicy prawdopodobnie zamieniali zbieranie kolb w nieformalne zawody, sprawdzając, kto zbierze ich najwięcej w najkrótszym czasie.
| W skrócie | Szczegóły |
|---|---|
| Uczestnicy | Minimum 4, bez górnego limitu |
| Miejsce | W pomieszczeniu lub na zewnątrz; przygotowanie: 5 min |
| Czas trwania | 10–20 minut |
| Sprzęt | 2 kosze i 50 lokotxak (drewnianych kolb); kreda lub taśma do oznaczenia linii startu i odległości. Kolby można zastąpić gładkimi kamieniami lub kulkami z papieru, a kosze – wiadrami z odzysku. |
| Ustawienie | Zwykle 25 kolb w jednej linii, rozmieszczonych co 40–125 cm w zależności od wieku i dostępnej przestrzeni, z koszem na końcu |
| HEPA | Średnia |
- 1Ustaw kosze.
- 2Rozłóż przed nimi kolby w linii.
- 3Osoby grające ustawiają się w kolejce za koszami.
- 4Pierwsza osoba biegnie, podnosi najbliższą kolbę, wraca i wrzuca ją do kosza.
- 5Następnie przechodzi na koniec kolejki.
- 6Kolejne osoby powtarzają tę czynność, aż wszystkie kolby zostaną zebrane.
- Osoby z niepełnosprawnościami: zmniejsz odległości między kolbami; pozwól iść zamiast biec; obniż kosz, tak aby można było do niego sięgnąć w pozycji siedzącej lub z wózka; zapewnij wsparcie osoby partnerskiej; osobom z niepełnosprawnością wzroku zaproponuj grę z osobą widzącą prowadzącą je wzdłuż linii; zaproponuj alternatywne role, np. liczenie kolb, prowadzenie punktacji lub organizowanie przestrzeni.
- Osoby migranckie i uchodźcze: zademonstruj grę przed rozpoczęciem, zamiast polegać na słowach; używaj prostych gestów przy każdym kroku; twórz mieszane drużyny; zaproś osoby uczestniczące do podzielenia się podobnymi grami sztafetowymi lub zbierackimi z ich krajów pochodzenia.
- Płeć: od początku twórz drużyny mieszane pod względem płci, z równym dostępem do wszystkich ról. Gra opiera się na szybkości i koordynacji, a nie na sile; dostosowuj odległości do możliwości, nigdy do płci.
- Graj na równej, suchej powierzchni bez przeszkód; przed rozpoczęciem sprawdź trasę i odległości.
- Przeprowadź krótką rozgrzewkę; osoby uczestniczące powinny mieć odpowiednie obuwie.
- Na mokrym, nierównym lub śliskim podłożu skróć dystanse biegowe i dostosuj tempo do grupy.
- Każda osoba, która odczuwa ból lub jest bardzo zmęczona, przerywa grę i odpoczywa.
Efekty uczenia się: praca zespołowa i współpraca, komunikacja, rozwiązywanie konfliktów, świadomość kulturowa, pewność siebie; motoryka duża, myślenie strategiczne, koncentracja, koordynacja i równowaga.
02Carrera de caracoles (Wyścig ślimaków)
Pochodzenie i kontekst kulturowy: Popularna gra jarmarczna i festynowa spotykana w całej Hiszpanii, zwłaszcza podczas świąt lokalnych społeczności w Kraju Basków i północnej Hiszpanii. Drewniana zabawka ze szpulką i sznurkiem udaje ślimaka: osoby grające nawijają sznurek na szpulkę, a ślimak przesuwa się w stronę mety w wyścigu po linii prostej. Gra jest głęboko zakorzeniona w świątecznej kulturze placów wiejskich i miejskich.
| W skrócie | Szczegóły |
|---|---|
| Uczestnicy | 2–4 lub więcej przy dodatkowych ślimakach |
| Miejsce | W pomieszczeniu lub na zewnątrz; przygotowanie: 5 min |
| Czas trwania | 10–20 minut |
| Sprzęt | 4 drewniane ślimaki-zabawki ze szpulką i sznurkiem; kreda lub taśma do oznaczenia linii startu i mety. Ślimaki można wykonać z materiałów z odzysku: ze szpulki po nici, korka lub małego kawałka drewna i dowolnego używanego sznurka. |
| HEPA | Niska |
- 1Ustaw ślimaki na linii startu.
- 2Każda osoba rozwija sznurek na całą długość i układa go prosto na ziemi przed sobą.
- 3Na „trzy” wszyscy zaczynają nawijać sznurek z powrotem na szpulkę.
- 4Wygrywa ślimak, który pierwszy dotrze do mety.
- Osoby z niepełnosprawnościami: grajcie na siedząco (nie trzeba stać); skróć sznurek, aby zmniejszyć wysiłek; przy osłabionej sile chwytu zamontuj większy uchwyt lub szpulkę przystosowaną do obsługi jedną ręką; zapewnij osobę partnerską lub asystującą; zaproponuj alternatywne role, np. liczenie punktów lub dawanie sygnału startu.
- Osoby migranckie i uchodźcze: wspólny język nie jest potrzebny, bo nawijanie sznurka jest wizualne i intuicyjne; zademonstruj grę przed rozpoczęciem; twórz mieszane grupy; zaproś osoby uczestniczące do podzielenia się grami z bączkami, wyścigami lub zabawkami z ich krajów pochodzenia.
- Płeć: nawijanie sznurka nie zależy od płci ani siły, więc wszyscy startują na równych zasadach; twórz grupy mieszane.
- Przed grą rozplącz sznurki, aby nikt się o nie nie potknął, i zostaw odstępy między osobami grającymi.
- Graj na płaskiej, suchej i stabilnej powierzchni; przed użyciem sprawdź szpulki i sznurki.
- Dostosuj długość sznurka do przestrzeni i możliwości osób uczestniczących.
Efekty uczenia się: praca zespołowa, komunikacja, świadomość kulturowa, pewność siebie; myślenie strategiczne, koncentracja, koordynacja.
03La rana (Gra w żabę)
Pochodzenie i kontekst kulturowy: Tradycyjna gra zręcznościowa z północnej Hiszpanii (Asturia, Kantabria, Kraj Basków), która pojawiła się tam pod wpływem francuskim w XIX wieku i była powszechnie uprawiana w karczmach, na jarmarkach i w przestrzeniach wspólnotowych. Osoby grające rzucają żetonami (fichas) z ustalonej odległości, celując w otwarty pysk metalowej żaby. Ta sama gra pod innymi nazwami występuje we Francji i w Ameryce Łacińskiej – to konkretny przykład tego, jak gry przekraczają granice.
| W skrócie | Szczegóły |
|---|---|
| Uczestnicy | Minimum 2, bez górnego limitu |
| Miejsce | W pomieszczeniu lub na zewnątrz; przygotowanie: 2 min |
| Czas trwania | 10–20 minut |
| Sprzęt | Figurka żaby i żetony; kreda lub taśma do oznaczenia linii rzutu. Żetonami mogą być monety, płaskie kamienie lub kapsle; żabę może zastąpić pudełko z wyciętym otworem. |
| HEPA | Niska |
- 1Ustaw żabę w stałym miejscu.
- 2Wyznacz linię rzutu w ustalonej odległości.
- 3Ustalcie liczbę rzutów na osobę (np. 5 na rundę).
- 4Osoby grające po kolei rzucają żetonami zza linii, celując w pysk żaby.
- 5Wygrywa osoba, która trafi najwięcej żetonów do pyska.
- Osoby z niepełnosprawnościami: dostosuj odległość rzutu; dla osób poruszających się na wózku ustaw żabę na niższej powierzchni; pozwól rzucać na siedząco; zapewnij osobę partnerską lub asystującą; w przypadku niepełnosprawności wzroku zaproś wszystkich do gry z zawiązanymi oczami, aby wyzwanie było wspólne; zaproponuj role, np. liczenie punktów lub zbieranie żetonów.
- Osoby migranckie i uchodźcze: przed grą zademonstruj rzut; używaj prostych gestów; twórz mieszane grupy; zaproś osoby uczestniczące do podzielenia się grami w rzucanie do celu z ich kultur.
- Płeć: grajcie w mieszanych drużynach i w równym stopniu doceniajcie umiejętności każdej osoby. Precyzja nie zależy od siły ani płci; odległość dostosowuj wyłącznie do możliwości.
- Podczas rzutu nikt nie stoi na linii rzutu; osoby postronne trzymają się z dala.
- Sprawdź, czy żetony nie mają ostrych krawędzi, i ustaw żabę na stabilnej powierzchni.
- Jeśli gracie z zawiązanymi oczami, aktywnie nadzoruj grę i pilnuj, aby osoby grające pozostawały w polu gry.
Efekty uczenia się: praca zespołowa, komunikacja, rozwiązywanie konfliktów, świadomość kulturowa, pewność siebie; myślenie strategiczne, koncentracja.
04Juego de la pesca (Łowienie rybek)
Pochodzenie i kontekst kulturowy: Gra zręcznościowa bez jednego twórcy, powstała w wyniku stopniowej ewolucji tradycyjnych zabawek; podobne wersje istnieją w kulturach na całym świecie. Osoby grające używają małych wędek z haczykiem lub magnesem, aby łowić drewniane zwierzęta morskie, z których każde ma numer na spodzie.
| W skrócie | Szczegóły |
|---|---|
| Uczestnicy | Od 2 do liczby wędek (2–4 na sesję) |
| Miejsce | W pomieszczeniu lub na zewnątrz, na stabilnym stole lub płaskiej powierzchni; przygotowanie: 2 min |
| Czas trwania | 10 minut |
| Sprzęt | Plansza do gry, drewniane figurki zwierząt morskich, wędki z magnesem lub małym haczykiem |
| HEPA | Niska |
- 1Rozłóż zwierzęta morskie na planszy.
- 2Każda osoba bierze wędkę; ustalcie, kto zaczyna.
- 3Osoby grające łowią po kolei lub jednocześnie, starając się złowić jak najwięcej zwierząt w ustalonym czasie.
- 4Gdy czas minie lub wszystkie figurki zostaną złowione, każda osoba liczy swój połów – liczbę zwierząt albo punkty z ich spodów.
- 5Wygrywa osoba z największą liczbą punktów (lub zwierząt).
- Osoby z niepełnosprawnościami: dostosuj wysokość stołu lub planszy dla osób poruszających się na wózku; w przypadku niepełnosprawności wzroku użyj figurek dotykowych o różnych kształtach lub fakturach albo zapewnij osobę widzącą jako przewodnika; używaj większych figurek; pozwól używać obu rąk; przy osłabionym chwycie lub trudnościach z motoryką małą wędki magnetyczne są łatwiejsze niż haczyki; zaproponuj wsparcie lub role, np. liczenie punktów.
- Osoby migranckie i uchodźcze: wspólny język nie jest potrzebny; zademonstruj łowienie; twórz mieszane grupy; zaproś osoby uczestniczące do podzielenia się podobnymi grami z ich kultur.
- Płeć: motoryka mała i koncentracja nie są związane z płcią; gra dobrze sprawdza się w grupach zróżnicowanych pod względem wieku i płci bez żadnych adaptacji.
- Końcówki haczyków powinny być z miękkiego plastiku lub osłonięte.
- Jeśli w grupie są małe dzieci, unikaj bardzo małych figurek (ryzyko połknięcia).
- Na zewnątrz korzystaj ze stabilnej, równej powierzchni.
Efekty uczenia się: praca zespołowa, komunikacja, rozwiązywanie konfliktów, świadomość kulturowa, pewność siebie; motoryka mała, koncentracja, koordynacja.
- ✓Lokotxak łączy zabawę z pracą w baskijskim gospodarstwie i z herri kirolak; to jedyna z czterech gier o średniej intensywności.
- ✓La rana, Juego de la pesca i Carrera de caracoles opierają się na precyzji, a nie na sile, dlatego adaptacje są niewielkie, a integracja przebiega naturalnie.
- ✓Każdą z gier można przygotować z tanich materiałów lub materiałów z odzysku.
- ✓Demonstracja, mieszane drużyny i zapraszanie do dzielenia się podobnymi grami z kultur osób uczestniczących są wspólne dla wszystkich czterech kart gier.
- 1Która z tych czterech gier najlepiej pasowałaby do grupy, z którą pracujesz, i jaką adaptację zaplanujesz w pierwszej kolejności?
- 2Kto decyduje o tym, co sprawia, że sport jest „tradycyjny”?