Imajina ezazu joko tradizional baten saio polit bat antolatu duzula auzoko parke batean. Kartela jarrita dago, materiala prest, eta espazioa denentzat dago irekita. Hala ere, betikoak etortzen dira, eta gehien iritsi nahi zenituenak ez. Inork ez zituen atean geldiarazi. Zerk urrundu zituen, orduan?

Ikasgai honek galdera horri erantzuten lagunduko dizu. Edozein joko egokitu aurretik, ulertu behar dugu zergatik ez duten pertsona batzuek kirolean parte hartzen, hasteko. I-PLAY curriculumak dioen bezala: inklusioa ez da laukitxo bat markatzea, diseinu-printzipio bat baizik, eta nahita egindako ahalegin informatua eskatzen du.

01Denentzat irekia izatea ez da denentzat diseinatua izatea

Saio bat doakoa, publikoa eta ondo iragarria izan daiteke, eta hala ere jendea baztertu. «Irekia» izateak esan nahi du, soilik, inor ez dela formalki baztertzen. «Denentzat diseinatua» izateak, berriz, esan nahi du saioa normalean urrun geratzen direnen ikuspegitik pentsatu dela. Kirolera iristeko beharrik handiena dutenak dira, askotan, egungo kirol-eskaintzak behin eta berriz huts egin dien horiek. Joko tradizionalek benetako ahalmena dute hori aldatzeko, baina soilik dinamizatzaileek parte-hartzaileek dituzten oztopoak ulertzen badituzte.

02Oztopoen lau familia

I-PLAY curriculumak lau familiatan biltzen ditu oztopoak. Pertsona gehienek bat baino gehiago dituzte aldi berean.

Funtsezko ideia, curriculumaren arabera ariketa honek behin eta berriz azaleratzen duena, hau da: bazterketa oso gutxitan sortzen du faktore bakar batek. Normalean hainbat gauzaren konbinazioa izaten da: irisgarritasun fisikorik eza, kulturarekiko ezagutzarik eza, hizkuntza-oztopoak, iraganeko esperientzia txarrak, eta, besterik gabe, gelan zure antzeko inor ez egotea.

03Zer diote datuek

I-PLAY Egungo Egoeraren Txostenak (2026ko apirila), Espainiako, Turkiako eta Poloniako hiru bazkideek prestatuak, ondorioztatu zuen kirolean parte hartzea desorekatua eta sozialki geruzatua dela oraindik hiru herrialdeetan. Hiru testuinguruetan, oztopoak behin eta berriz elkartzen dira honako hauen inguruan:

• muga ekonomikoak;
• azpiegituretarako sarbide mugatua;
• programa inklusibo eta egokituen falta;
• nork parte hartzen duen baldintzatzen duten arau soziokulturalak;
• kirol inklusiboa eskaintzeko gaitasun instituzional nahikorik eza.

Txostenak herrialdeka jasotako zenbait ondorio:

• Espainia: parte-hartze orokorra nahiko altua izan arren, emakume gazteek jarduera fisikorik ezaren maila nabarmen altuagoak dituzte; migratzaileek oztopo ekonomikoak, linguistikoak eta sozialak dituzte; desgaitasuna duten pertsonak gutxiegi daude ordezkatuta, batez ere ikuspegi egokitzailerik gabeko kirol-egitura tradizionaletan. PASOS 2022 azterlanak (Gasol Fundazioa) ondorioztatu zuen 8–16 urteko haurren eta gazteen % 36,7k baino ez dituztela betetzen OMEren jarduera-gomendioak, eta nesken % 70,1ek ez dituztela betetzen, mutilen % 56,1ekin alderatuta. Youth in Spain Report 2024 txostenak erakusten du 15–34 urteko emakume gazteen % 43k kirol gutxi edo batere ez dutela egiten, gizon gazteen % 24rekin alderatuta.
• Turkia: desberdintasunak nabarmenagoak dira; emakumeen parte-hartzea gizonena baino nabarmen txikiagoa da, eta desgaitasuna duten pertsonek egiturazko oztopoak zein irisgarritasun-oztopoak dituzte. Migratzaileek eta egoera ahulean dauden gazteek erronka sozioekonomiko eta kulturalak dituzte, elkarri gainjarriak.
• Polonia: emakumeen eta desgaitasuna duten pertsonen parte-hartzea EBko batez bestekoen azpitik dago oraindik, eta oso datu gutxi dago migratzaileei buruz; hori bera ere ondorio bat da: zenbatzen ez diren taldeak erraz ahazten dira.

Europa mailan, 2022ko Eurobarometroak ondorioztatu zuen europarren % 45ek ez dutela inoiz ariketa fisikorik egiten. Txostenak oztopo digital bat ere aipatzen du: joko tradizionalei buruzko ezagutza ahoz transmititzen da gehienbat, eta WCAG 2.1 bezalako irisgarritasun-estandarrak ez zaizkie sistematikoki aplikatzen dauden baliabideei; horrek desgaitasuna duten erabiltzaileak baztertzeko arriskua dakar.

04Oztopo ikusgaiak eta ezkutukoak

Oztopo batzuk saioa hasi aurretik ikusten dira: sarrerako mailak, kuota bat, hizkuntza bakarreko kartel bat. Beste batzuk jokoa martxan dagoenean baino ez dira agertzen: iruzkin iseka baten ondoren parte hartzeari uzten dion parte-hartzailea, inoiz pilota pasatzen ez zaion neska, arauak ulertu ez eta isil-isilik ertzera aldentzen den iritsi berria. Dinamizatzaile onek bi motakoak bilatzen dituzte. Aurreikus dezaketena planifikatzen dute, eta aurreikusi ezin dutena arretaz behatzen dute.