Dagoeneko ulertzen dituzu oztopoak eta badaukazu birdiseinurako esparru bat. Ikasgai hau praktikoa da: nola egokitu benetako joko tradizionalak I-PLAY-ren muinean dauden lau taldeentzat, hau da, desgaitasuna duten pertsonak, migratzaileak eta errefuxiatuak, emakumeak eta neskak, eta egoera ahulean dauden gazteak?
Gogoratu proiektuaren helburua dela 500 parte-hartzaile baino gehiagoren % 40 gutxienez talde kalteberetakoak izatea. Ondorengo oharrak ez dira jarraibide zurrunak. I-PLAY Inklusio Profilak dioen bezala, abiapuntuak dira, pentsatzeko nola erantzun behar dioten saioaren diseinuak, dinamizazio-hizkuntzak eta talde-dinamikak talde bakoitzak gelara dakarren errealitateari. Eta, jakina, pertsona bat talde batean baino gehiagotan egon daiteke.
01Egokitzapen-printzipioak taldeka
| Taldea | Aurreikusi beharreko oztopo nagusiak | Egokitzapen-ikuspegia |
|---|---|---|
| Desgaitasuna duten pertsonak | Espazio irisgaitzak; distantziak eta abiadura; oreka eta koordinazioa; ikusmen- edo entzumen-urritasunak | Ezagutu behar zehatzak saioaren aurretik eta prestatu espazioa. Gogoratu mugikortasun-urritasun batek, desgaitasun sentsorial batek eta adimen-desgaitasun batek erantzun desberdinak behar dituztela. Egokitu materiala, espazioa eta mugimendua aldez aurretik. Banatu rolak gaitasun desberdinak aldakortasun natural gisa senti daitezen. Egin ongietorria laguntzaileari, halakorik badago, eta eman azalpenak. |
| Migratzaileak eta errefuxiatuak | Hizkuntza; arau eta kultura ezezagunak; isolamendua; kostua | Ordeztu ahozko azalpenak erakustaldiekin. Ikasi oinarrizko aginduak («gelditu, aurrera, aldatu, oso ondo») parte-hartzaileen hizkuntzetan. Nahastu taldeak tokiko kideekin. Gonbidatu parte-hartzaileak hasieratik beren tradizioetako antzeko jokoak aipatzera: horrela, «beste norbaiten jokoa ikastea» «jokoak trukatzea» bihurtzen da. |
| Emakumeak eta neskak | Genero-estereotipoak; genero-hizkuntza; bikote mistoei uko egitea, batez ere nerabeen artean; erreferenterik eza | Ezarri taldeko arau esplizituak hizkuntzari eta taldeen osaerari buruz jolastu aurretik. Osatu talde mistoak, rol guztietarako sarbide berdinarekin. Egokitu distantziak gaitasunaren arabera, inoiz ez generoaren arabera. Nahasteari erresistentzia handia badago, sortu lehenik rol partekatuak eta helburu partekatuak, generoen artean lehiatu aurretik. |
| Egoera ahulean dauden gazteak | Kostua; zerbitzuetatik urrun egotea (landa-eremuak); kirol antolatuan aurretiko esperientzia mugatua; konfiantza txikia | Aukeratu azpiegitura gutxi behar duten eta hiriz kanpoko inguruneetara erraz eraman daitezkeen formatuak. Eman jarraibide sinpleak eta txertatu hasieratik arrakasta ikusgarriko uneak. Ziurtatu ezerk ez duela (arropak, materialak, garraioak, janariak) alde ikusgarririk sortzen dutenen eta ez dutenen artean. |
021. adibidea: Lokotxak erreleboan (Euskadi, Espainia)
Lokotxak herri kiroletako bat da, euskal landa-kiroletako bat. Jokalariek saski batetik korrika egiten dute, lerro bateko lokotxarik hurbilena (egurrezko artaburua) hartzen dute, itzuli, saskira bota eta ilararen atzera joaten dira, lokotxa guztiak bildu arte. Haren jatorria euskal baserriko arto-bilketan dago. Abiaduraren eta koordinazioaren mende dago, ez indarraren mende. I-PLAY-ren joko-fitxako egokitzapenen artean, hauek daude:
- Desgaitasuna: murriztu lokotxen arteko distantziak parte-hartzailearen mugikortasunaren arabera; onartu korrika egin beharrean oinez ibiltzea; igo saskia eserita edo gurpil-aulkitik irits dadin; jolastu bikotekide batekin edo, ikusmen-urritasunaren kasuan, lerroan zehar parte-hartzailearekin doan gida ikusle batekin.
- Migratzaileak eta errefuxiatuak: erakutsi txanda oso bat hasi aurretik, hitzen ordez keinuak erabiliz; osatu talde mistoak; galdetu parte-hartzaileei beren jatorrizko herrialdeetako errelebo- edo bilketa-jokoei buruz.
- Emakumeak eta neskak: talde mistoak hasieratik, rol guztietarako sarbide berdinarekin; egokitu distantziak gaitasunaren arabera, ez generoaren arabera.
- Egoera ahulean dauden gazteak: lokotxen ordez harri leunak edo paperezko bolak erabil daitezke, eta saskien ordez berrerabilitako ontziak: kostu-oztoporik batere ez.
UDL ukitu bat: jarri bizpahiru lerro, tarte desberdinekin, eta utzi jokalari bakoitzari txanda bakoitzean bere lerroa aukeratzen. Taldearen emaitza kolektiboak balio du oraindik, eta inor ez da nabarmentzen.
032. adibidea: Mendil kapmaca – zapia harrapatzea (Turkia)
Bi talde lerrokatzen dira, aurrez aurre. Erdian, zapi bat duen zaintzaile neutral bat dago. Zenbaki bat esaten denean, talde bakoitzeko zenbaki hori duen jokalaria erdira doa korrika; zapia harrapatzen duenak bere lerro segurura itzuli behar du ukitua izan gabe. Jokoak indarrak baino gehiago baloratzen ditu erabaki azkarrak, unea asmatzea eta oreka. Joko-fitxako egokitzapenen artean, hauek daude:
- Desgaitasuna: murriztu esprint-distantzia 20 m-tik 8–10 m-ra; mugikortasun-laguntzak dituzten parte-hartzaileentzat, jolastu oinez arin, bi jokalariek oin bat lurrean dutela beti; ikusmen-urritasunaren kasuan, erabili kolore biziko zapi bat, izkina batean kanpai txiki bat josita duena, eta korrikalari-gida ikusle bat.
- Migratzaileak eta errefuxiatuak: deitu jokalariei koloreen, konoen edo esku-seinaleen bidez, zenbakiak ahoz esan beharrean; egin lehenik erakustaldi-txanda isil bat; jarri iritsi berriak tokiko kideekin bikoteka.
- Emakumeak eta neskak: talde mistoak, rol guztietarako sarbide berdinarekin; bikoteak antzeko abiaduraren edo gaitasunaren arabera osatu, ez generoaren arabera.
- Denentzat: erabili puntu-sistema bat jokalariak kanporatu beharrean, eta adostu ukitzeko arau seguru bat (esku irekiarekin, sorbalden eta gerriaren artean, arin ukitzea), kontaktuaren aurreko antsietatea murrizteko.
04Aztertzeko beste joko batzuk
I-PLAY-ren joko batzuk ia diseinuz dira inklusiboak. Tresna-kutxa Digitalak dioenez, Juego de la pesca (arrantza-jokoa) eta Carrera de caracoles (barraskilo-lasterketa) trebetasun motor finaren eta kontzentrazioaren mende daude, ez indar fisikoaren mende; beraz, egokitzapen arinagoa behar dute. Dokuz kiremit (9 teila) jokoak estrategia eta jarduera fisikoa uztartzen ditu, eta horrek baldintzak berdintzen laguntzen du. Gra w klasy (txingoka) eta skakanka (soka-saltoa) modu desberdinetan daude ia kultura guztietan: kulturarteko trukerako abiapuntu ezin hobea. Begiratu beti i-play.abarka.org helbideko joko-fitxa bakoitzaren 7. atala, egokitzapen zehatzak ezagutzeko.
- ✓Talde bakoitzak oztopo desberdinak dakartza, baina lau palankak beti berak dira: espazioa, arauak, materiala eta rolak.
- ✓Lokotxak eta Mendil kapmaca jokoek erakusten dute nola aldaketa txikiek (distantzia, erritmoa, soinu-seinaleak, kolore-seinaleak) joko bat askoz jokalari gehiagori irekitzen dioten.
- ✓Egokitu gaitasunaren arabera, inoiz ez generoaren arabera, eta eskaini joko aktiboa rol alternatiboen aurretik.
- ✓Parte-hartzaileak beren jokoak partekatzera gonbidatzeak inklusioa truke bihurtzen du.
- 1I-PLAY-ren 12 jokoetatik zein egokituko litzaioke hobekien lan egiten duzun taldeari, eta zergatik?
- 2Iraganean erabili duzun egokitzapen batek non sentiarazi ahal izan zuen norbait agerian desberdin?